Tiền mãn kinh và mãn kinh: Nỗi sợ hãi hay chấp nhận của quý bà

Thứ sáu, 11/08/2023, 15:46 (GMT+7)

Tiền mãn kinh và mãn kinh: Nỗi sợ hãi hay chấp nhận của quý bà

BS. Huỳnh Tấn Vũ

Bác sĩ Chuyên khoa II
Y học cổ truyền, Tai Mũi Họng
BS điều trị
Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM

Xem thêm thông tin

Tiền mãn kinh và mãn kinh là giai đoạn thay đổi sinh lý gây nhiều khó chịu cho chị em phụ nữ. Hiểu về tiền mãn kinh và mãn kinh để có sự chuẩn bị tâm lý và kế hoạch chăm sóc sức khỏe cho bản thân người phụ nữ, và mọi người ai cũng nên biết các vấn đề của tiền mãn kinh và mãn kinh để cùng chia sẻ và chăm sóc cho người phụ nữ thân yêu của mình.

Mãn kinh và tiền mãn kinh là gì?

- Tiền mãn kinh - mãn kinh là hiện tượng sinh lý bình thường của người phụ nữ xảy ra khi nồng độ estrogen giảm. Tuổi mãn kinh bao gồm thời kỳ trước, trong và sau mãn kinh.

- Tuổi mãn kinh trung bình từ 48 - 52 tuổi. Nếu mãn kinh trước 40 tuổi gọi là mãn kinh sớm, và nếu sau 55 tuổi gọi là mãn kinh muộn.

- Tiền mãn kinh là giai đoạn kéo dài khoảng 2 đến 5 năm trước khi kinh nguyệt dừng hẳn. Mãn kinh là khi người phụ nữ đã mất kinh liên tiếp 12 tháng.

- Mãn kinh được chẩn đoán chủ yếu dựa trên lâm sàng, khi một phụ nữ từ trước vẫn có kinh đều mỗi tháng lại tự nhiên ngừng, không có kinh trong 12 chu kỳ liên tiếp.

- Khi một phụ nữ còn trẻ (dưới 40 tuổi mà vô kinh liên tiếp 12 tháng) hoặc một phụ nữ đã bị cắt tử cung mà có một số các triệu chứng cơ năng của mãn kinh, muốn chẩn đoán là mãn kinh cần làm các xét nghiệm định lượng nội tiết buồng trứng và tuyến yên.

- Mãn kinh thường là tự nhiên, nhưng cũng có thể do phẫu thuật cắt bỏ hai buồng trứng vì bệnh lý, do xạ trị.

Dấu hiệu tiền mãn kinh là gì?

Nguyên nhân của các triệu chứng tiền mãn kinh là những thay đổi về nội tiết chứ không phải bệnh lý.

Rối loạn kinh nguyệt

- Rối loạn kinh nguyệt thường gặp nhất là rong huyết. Nguyên nhân gây rong huyết thường là do không phóng noãn.

- Nội mạc dày lên có thể tiến đến hiện tượng tăng sản nội mạc tử cung. Một số trường hợp tăng sản nội mạc tử cung có thể tiến triển thành ung thư nội mạc tử cung.

Rối loạn vận mạch

Cơn bốc nóng mặt:

- Thường xảy ra đột ngột, tự nhiên cảm thấy bốc nóng mặt, cổ, ngực.

- Cơn bốc nóng xảy ra chừng vài phút, có thể ngắn hơn, chỉ vài giây, nhưng thường kèm theo triệu chứng vã mồ hôi. Thường các cơn bốc nóng hay xảy ra vào ban đêm hoặc trong khi có stress

- Triệu chứng này thường kéo dài 6 tháng đến vài năm, có thể 2 - 3 năm nhưng cũng có người đến 5 năm.

Vã mồ hôi

- Có thể kèm theo cơn bốc nóng mặt hay xảy ra đơn lẻ.

- Vã mồ hôi cũng thường xảy ra vào ban đêm nên gây mất ngủ, khó chịu.

Triệu chứng thần kinh tâm lý

- Hồi hộp, mệt mỏi, khó chịu.

- Mất ngủ, giảm cảm giác khi quan hệ tình dục hay lo lắng, cáu gắt, trầm cảm.

- Đau nhức xương khớp, có thể xuất hiện cơn đau nhức nửa đầu (migrain).

Triệu chứng tiết niệu - sinh dục

- Âm đạo khô teo, giao hợp đau, dễ bị viêm, nhiễm khuẩn, khám âm đạo thấy niêm mạc mỏng, khô, nhợt nhạt.

- Các dây chằng giữ tử cung và các cơ quan vùng chậu mất tính đàn hồi và sức căng nên dễ đưa đến sa sinh dục.

- Tử cung và cổ tử cung teo nhỏ. Nội mạc tử cung mỏng, không còn có hiện tượng phân bào hay chế tiết, rất ít mạch máu.

- Niêm mạc đường tiết niệu cũng teo mỏng, dễ nhiễm khuẩn tiết niệu, són tiểu hay đái dắt, tiểu không tự chủ.

- Mất xương. Với mức estrogen giảm, bắt đầu mất xương nhanh hơn thay thế nó, làm tăng nguy cơ loãng xương.

- Mức cholesterol thay đổi. Suy giảm lượng estrogen có thể dẫn đến những thay đổi bất lợi mức cholesterol trong máu, bao gồm sự gia tăng cholesterol mật độ thấp (LDL) lipoprotein - những cholesterol "xấu" - góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim. Đồng thời, lipoprotein mật độ cao (HDL) cholesterol - "tốt" cholesterol - giảm trong nhiều khi phụ nữ có tuổi, cũng làm tăng nguy cơ bệnh tim.

Tiền mãn kinh có thể xảy ra sớm hơn không?

Một số phụ nữ có thể xảy ra sớm hơn ở những người khác. Một số yếu tố có thể gây tiền mãn kinh ở độ tuổi sớm hơn :

- Hút thuốc lá. Sự bắt đầu của thời kỳ mãn kinh xảy ra 1-2 năm trước đó ở những phụ nữ hút thuốc lá, so với những phụ nữ không hút thuốc.

- Lịch sử gia đình. Phụ nữ có xu hướng trải nghiệm thời kỳ mãn kinh khoảng cùng tuổi với mẹ và chị em của họ, mặc dù mối liên hệ giữa lịch sử gia đình và tuổi mãn kinh vẫn không thuyết phục.

- Không sinh con. Một số nghiên cứu cho thấy không sinh con có thể đóng góp vào nguyên nhân gây nên thời kỳ mãn kinh sớm.

- Điều trị ung thư thời trẻ. Điều trị ung thư khi còn trẻ với bệnh vùng khung chậu hoặc hóa trị xạ trị có liên quan đến mãn kinh sớm.

- Cắt bỏ tử cung. Cắt bỏ, loại bỏ tử cung, nhưng không bỏ buồng trứng, thường không gây mãn kinh. Mặc dù không còn kinh, buồng trứng vẫn còn sản xuất estrogen.

Thăm khám và điều trị như thế nào

Thầy thuốc sẽ hỏi tiền sử: bản thân, gia đình: về loãng xương, tim mạch, các bệnh ung thư…

Điều trị

- Nội tiết: liều thấp nhất có hiệu quả. Thời gian sử dụng tùy thuộc vào thể trạng và yêu cầu từng người. Phối hợp estrogen/progestogen. Để giống với sinh lý, estrogen được dùng là estrogen tự nhiên hoặc gần giống với tự nhiên

- Chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt: Giữ tinh thần thanh thản, vui tươi, cảm thấy có ích cho gia đình và xã hội. Cần có hoạt động chân tay kèm theo hoạt động trí tuệ. Dinh dưỡng theo khoa học: ăn uống đủ chất, bổ sung các loại vitamine, vi khoáng. Cần có dinh dưỡng tốt vì nguy cơ loãng xương và bệnh tim tăng lên vào thời gian này, chế độ ăn uống lành mạnh là quan trọng hơn bao giờ hết. Chất béo, chế độ ăn uống giàu chất xơ bằng nhiều trái cây, rau và ngũ cốc. Thêm các loại thực phẩm giàu canxi hoặc cần bổ sung canxi, cung cấp vitamin D giúp cơ thể hấp thụ canxi và giúp bảo vệ chống lại sự mất xương. Tránh uống rượu và caffeine, có thể gây nóng ran.

Thường xuyên tập thể dục: hoạt động thể chất thường xuyên giúp ngăn ngừa tăng cân, cải thiện giấc ngủ, tăng cường xương và nâng cao tâm trạng. Cố gắng tập thể dục trong 30 phút hoặc nhiều hơn hầu hết các ngày trong tuần, đơn giản nhất là đi bộ. Các môn khác có thể giúp giảm căng thẳng như thiền hoặc yoga giúp thư giãn và tăng cường sức khỏe.

Có nên tự bổ sung nội tiết?

Sử dụng phối hợp estrogen và progestine có tác dụng làm giảm các cơn bốc hỏa, khô âm đạo, đổ mồ hôi…, kéo dài tuổi thanh xuân. Tuy nhiên đây là con dao hai lưỡi làm gia tăng nguy cơ ung thư vú, ung thư nội mạc tử cung và một số bệnh lý tim mạch. Do đó, các bác sĩ sẽ rất cân nhắc khi sử dụng liệu pháp này, mỗi người không nên tự ý sử dụng nội tiết cho bản thân.

Đến gặp bác sĩ khi nào?

- Một số phụ nữ cảm thấy cơ thể mình có sự thay đổi và thấy khó chịu nên cần sự chăm sóc y tế. Một số phụ nữ khác thì thầy không có gì quá nghiêm trọng. Tuy nhiên tất cả phụ nữ ở độ tuổi này đều nên thăm khám định kì để tầm soát sức khỏe cho dù có gặp các triệu chứng khó chịu của tiền mãn kinh hay không.

- Nếu có các triệu chứng khó chịu của tiền mãn kinh, nên thăm khám bác sĩ chuyên khoa để được can thiệp điều trị nếu cần, được tư vấn về dinh dưỡng, lối sống, cách làm giảm nhẹ các triệu chứng để nâng cao chất lượng cuộc sống. Đừng chủ quan cho rằng chỉ là các dấu hiệu của tiền mãn kinh rồi sẽ qua, bác sĩ sẽ giúp bạn kiểm tra đó là vấn đề của tiền mãn kinh hay vấn đề bệnh lý nào khác. Cần chẩn đoán phân biệt với nguyên nhân thực thể gây rối loạn kinh nguyệt, đặc biệt là các bệnh lý ung thư phụ khoa. Cần tầm soát các bệnh ung thư có thể xảy ra cho phụ nữ tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh như ung thư cổ tử cung, ung thư vú...

Ảnh hưởng của tiền mãn kinh và mãn kinh ở phụ nữ

Y học cổ truyền có thể hỗ trợ gì cho sức khỏe của phụ nữ tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh?

- YHCT cho rằng phụ nữ từ tuổi 42 thì tam dương suy, da mặt khô, tóc bạc, kinh nguyệt có thể rối loạn… và đến tuổi 49, mạch Xung Nhâm suy, tinh huyết suy, thiên quý sắp cạn… ở khoảng tuổi này phụ nữ hết sinh đẻ, chức năng tạng phủ suy dần mà chủ yếu là Can Thận hư suy. Thận suy, tinh huyết suy gây nên âm dương mất cân bằng, ảnh hưởng đến hoạt động của các tạng phủ khác và là nguyên nhân chính của hội chứng tiền mãn kinh.

- YHCT dùng pháp trị chủ yếu là Tư bổ Can Thận, điều trị các triệu chứng như đau lưng mỏi gối, tiểu đêm, ngủ kém, đổ mồ hôi, bốc hỏa… rất hiệu quả. Các phương pháp gồm 2 nhóm chính là dùng thuốc và không dùng thuốc, hướng đến cân bằng âm dương, lập lại cân bằng sinh lý cho người phụ nữ.

* Dùng thuốc: tùy thể bệnh mà dùng các bài thuốc thang uống như Tri Bá Địa Hoàng Hoàn gia giảm, Kỷ cúc địa hoàng hoàn gia giảm, Mạch vị địa hoàng hoàn, An thần định chí hoàn, Thận khí hoàn…. Thuốc dùng ngoài có thể dùng các bài thuốc ngâm tắm giúp an thần, dễ ngủ, thư giãn, hạ hỏa.

* Không dùng thuốc:

- Các phương pháp châm cứu: nhĩ châm, đầu châm, thể châm, điện châm… với các phương huyệt bổ Can Thận, bổ khí huyết, an thần.

- Xoa bóp bấm huyệt: xoa bóp bấm huyệt vùng đầu giúp an thần, giảm căng thẳng, điều hòa giấc ngủ; xoa bóp các vùng cơ thể giảm đau nhức cơ xương khớp.

- Dưỡng sinh: các động tác Yoga như Thư giãn giúp tăng cường quá trình ức chế thần kinh, giúp ngủ ngon, an thần; Thở bốn thời có kê mông và giơ chân giúp cân bằng quá trình hưng phấn và ức chế….

Giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh là giai đoạn người phụ nữ rất cần được hiểu biết, đồng cảm, chăm sóc sức khỏe và sự quan tâm từ những người xung quanh. Bản thân người phụ nữ cần lưu ý khám sức khỏe định kỳ cho dù có gặp vấn đề về sức khỏe hay không, người thân cần để ý chăm sóc cho người phụ nữ của mình giai đoạn này nhiều hơn và đừng quên nhắc người thân của mình khám sức khỏe định kỳ để phát hiện và tư vấn hợp lý vấn đề sức khỏe.

BS.CKII Huỳnh Tấn Vũ

Chuyên khoa Y học cổ truyền
Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM

Theo Tạp Chí Sức Khỏe

Trở lại Các bệnh

Chia sẻ bài viết: