Virus này cư trú trong cơ thể ở trạng thái “ngủ” bên trong các dây thần kinh cảm giác. Sau khi gây bệnh thủy đậu ở người, chúng sẽ "thức giấc và đi dọc theo dây thần kinh cảm giác vào da, đồng thời tạo ra những mảng phát ban gây đau gọi là bệnh zona (dời leo). Những biến chứng thần kinh, còn gọi là đau thần kinh sau bệnh zona (PHN), gây những cơn đau kéo dài ở nhiều bệnh nhân sau khi sang thương (các nốt phỏng nước) đã biến mất. Tình trạng này được gọi là đau dây thần kinh sau zona. Cơn đau xảy ra khi các sợi thần kinh bị hư hại gửi thông điệp lẫn lộn và phóng đại đau từ làn da đến bộ não. Các cảm giác đau rất kinh khủng: nóng như bị bỏng, châm chích, đau như điện giật, ngứa, co thắt, đè ép, lạnh buốt, hoặc rát bỏng. Không có bệnh lý nào đau như đau thần kinh sau zona. Cơn đau làm người bệnh mất ăn, mất ngủ, mất khả năng lao động và làm việc không có hiệu quả. Thậm chí có thể rối loạn tâm thần, suy kiệt (nhất là người cao tuổi). Đau gây ra các biến chứng nguy hiểm như tăng huyết áp (THA), rối loạn nhịp tim, làm xuất hiện hoặc gia tăng thêm bệnh lý thiếu máu cơ tim, tăng đường huyết, nhất là người có bệnh đái tháo đường (ĐTĐ). Thuốc giảm đau thông thường không có hiệu quả hoặc giảm đau rất ít. Ngoài ra tùy theo vị trí sang thương có thể gây ra: liệt mặt, giảm khả năng về thính giác, mất tầm nhìn và nhiễm trùng da, cá biệt có thể gây viêm não, viêm màng não.

Dịch tễ học

Bệnh rất phổ biến, tại Hoa Kỳ khoảng trên 90% người lớn có chứng cứ huyết thanh của việc nhiễm virus Varicella Zoster và đều có nguy cơ bị zona. Số bị bệnh này mới hàng năm vào khoảng 1,5 - 3 trường hợp trên 1.000 người. Tuổi đời tăng là yếu tố nguy cơ chủ chốt của bệnh zona, số trường hợp bị bệnh mới của zona ở những người trên 75 tuổi mỗi năm có hơn 10 trường hợp trên 1.000 người.

Những yếu tố nguy cơ xuất hiện bệnh

Sang chấn tấm lý.

Mệt mỏi.

Hệ miễn dịch suy yếu (có thể là do tuổi cao, bệnh lý, thuốc làm giảm khả năng đề kháng của cơ thể,...).

Người bệnh bị ung thư, nhiễm HIV.

Người đã sử dụng các biện pháp điều trị bằng tia xạ.

Đã có tổn thương vùng da bị nổi ban.

Các triệu chứng của bệnh

Tùy thuộc vào dây thần kinh nào bị ảnh hưởng, bệnh zona có thể xuất hiện ở nhiều khu vực khác nhau trong cơ thể con người. Triệu chứng đầu tiên của zona là tăng cảm giác da hoặc cảm giác đau ở một phía của cơ thể, hiếm gặp hơn là có cả hai bên của cơ thể. Đôi khi người bệnh chỉ đau theo một dãy dọc thần kinh mà không thấy nổi ban. Những cảm giác da có thể gặp là ngứa, căng, bỏng, nhức dai dẳng hoặc đau sâu, đau nhói. Thông thường sau khi cơn đau xuất hiện được 1 - 3 ngày các dãy ban sẽ nổi lên, tấy đỏ, phồng nước ở ngay vị trí đau. Sau đó nó sẽ tụ mủ (có thể không có) và đóng vảy trong 10 - 12 ngày, từ 2 - 3 tuần sau ban sẽ biến mất và vảy rơi ra, có thể để lại sẹo.

Phương pháp điều trị

Cần phải đến khám và điều trị càng sớm càng tốt.

1. Điều trị tại chỗ khi còn các sang thương trên da

Không được gãi vì có thể làm gia tăng nguy cơ bị nhiễm trùng thứ phát và có thể để lại sẹo.

Sử dụng thuốc giảm đau, kháng histamin có thể giúp giảm ngứa.

Dùng băng ép ngâm nước lạnh băng vào vùng sang thương rỉ mủ trong 20 phút, khoảng 7, 8 lần/ ngày để làm dịu bớt cơn đau và làm khô sang thương.

Giữ cho khu vực sang thương được sạch sẽ bằng xà phòng nhẹ và nước.

Mặc quần áo rộng, mềm để tránh bị thương thêm khi quần áo tiếp xúc với sang thương.

Tránh những tiếp xúc da - chạm - da với những người chưa từng bị thủy đậu, hoặc những người bị suy giảm hệ miễn dịch.

2.  Điều trị toàn thân

Thuốc kháng virus có thể làm giảm thời gian phát ban và đau, bao gồm cả PHN (thuốc kháng virus chỉ có hiệu quả khi được sử dụng sớm), thể zona mắt có thể dùng thuốc kháng virus truyền tĩnh mạch.

Giảm viêm.

Phòng nhiễm trùng bằng kháng sinh.

Điều trị đau:

- Bằng thuốc chống đau.

- Điều trị đau can thiệp với thiết bị không dùng thuốc: kích thích điện qua da (TENS), vòng giảm đau (Pain Gear) hoặc giảm đau can thiệp với kỹ thuật tiêm hoặc đặt đường truyền liên tục vào rễ thần kinh có virus xâm nhập.

3. Lối sống và dinh dưỡng

Hãy nghỉ ngơi nhiều hơn và tránh các hoạt động vất vả trong khi bệnh đang hồi phục. Ngoài ra, cần tránh căng thẳng, vì căng thẳng có thể làm đau hơn. Thư giãn bao gồm nghe nhạc, tập thể dục, đọc sách, xem phim hoặc làm việc theo sở thích. Chế độ dinh dưỡng cao, cân đối lượng đạm, chất xơ và vitamin cũng là yếu tố quan trọng.

BS Lê Văn Chung

Trưởng khoa Gây mê - Hồi sức Bệnh viện Saigon ITO

Theo Tạp Chí Sức Khỏe

Trở lại Các bệnh

Chia sẻ bài viết:

Copy link thành công

Bạn muốn đặt câu hỏi cho Lê Văn Chung

Đặt câu hỏi cho bác sĩ