Tại sao mùa lạnh hay bị liệt mặt?

Thứ ba, 18/07/2023, 14:22 (GMT+7)

Tại sao mùa lạnh hay bị liệt mặt?

BS. Huỳnh Tấn Vũ

Bác sĩ Chuyên khoa II
Y học cổ truyền, Tai Mũi Họng
BS điều trị
Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM

Xem thêm thông tin

Mùa lạnh năm nay đột ngột, khắc nghiệt, thời tiết thất thường, do vậy số ca bệnh liệt mặt (liệt VII ngoại biên) cũng tăng lên. Liệt mặt ngoại biên ngoài các ảnh hưởng đến cảm xúc, sức khỏe còn gây ảnh hưởng đến thẩm mỹ và giao tiếp do các cơ của bên mặt bị liệt chi phối tạo nên hình ảnh “bị đơ”, “xệ”, mất cân đối.

Liệt mặt do thời tiết lạnh đột ngột

Tại sao thời tiết lạnh lại dễ bị liệt mặt?

- Có nhiều nguyên nhân gây liệt mặt (méo miệng, mắt nhắm không kín) nhưng 75% là do lạnh, sự thay đổi thời tiết đột ngột làm ảnh hưởng tới dây thần kinh số 7 gây liệt mặt ngoại biên. Lý do là dây thần kinh số 7 bị nhiễm lạnh (hàn). Đoạn dây thần kinh số 7 nằm trong ống xương đá, vốn dĩ không có cơ che phủ dây thần kinh, do đó, khi gặp gió lạnh đột ngột, không khí lạnh buốt từ bên ngoài khiến cho nó càng nhanh bị nhiễm lạnh thêm. Khi bị nhiễm lạnh đột ngột, mạch máu bị co thắt lại dẫn đến thiếu máu nuôi dưỡng và sưởi ấm làm cho dây thần kinh sẽ bị phù nề, bị chèn ép và dẫn đến liệt. Liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên ngoài nguyên nhân do lạnh là chủ yếu, một số trường hợp có thể do nhiễm virus cúm bởi độc lực của chúng làm ảnh hưởng xấu đến dẫn truyền của dây thần kinh số 7.

- Liệt dây thần kinh VII ngoại biên do nhiều nguyên nhân. Trong đó do lạnh chiếm đa số các trường hợp, còn lại là do các nguyên nhân khác như: nhiễm trùng, sang chấn, do phẫu thuật,…Bệnh có thể điều trị nhờ châm cứu, xoa bóp bấm huyệt tác động cơ, nhóm cơ vùng mặt, góp phần cải thiện và phục hồi cơ mặt.

- Theo Y học cổ truyền, liệt mặt ngoại biên được mô tả trong những bệnh danh “Khẩu nhãn oa tà” (mồm mắt méo xệch), Trúng phong, Nuy chứng. Nguyên nhân theo Y học cổ truyền là do phong hàn thừa lúc tấu lý sơ hở xâm nhập vào các kinh dương ở đầu và mặt.

Triệu chứng của liệt mặt như thế nào?

Bệnh khởi phát đột ngột, sau đêm ngủ dậy, liệt nửa mặt hoàn toàn xuất hiện trong vòng 24 - 48 giờ. Liệt toàn bộ cơ mặt một bên.

- Ở trạng thái tĩnh: Mặt mất cân xứng, các cơ mặt bị kéo về bên lành, nếp nhăn vùng trán, rãnh mũi má: mờ hoặc mất, không thể hiện cảm xúc được, nhân trung lệch, miệng méo.

- Ở trạng thái động: dấu hiệu charles bell (+): Mắt nhắm không kín, nhãn cầu chuyển động lên phía trên.

- Bệnh nhân không làm được hay khó khăn khi thực hiện các động tác: nhăn trán, nhíu mày, nhăn răng, trề môi, phồng má, thổi sáo,…

- Triệu chứng phụ: có thể có ù tai, chảy nước mắt bên liệt,…

Về mặt cấu tạo, hệ thần kinh được chia ra làm 2 bộ phận là bộ phận trung ương (não, tủy sống) và bộ phận ngoại biên (các dây thần kinh, hạch thần kinh). Các dây thần ngoại biên, gồm: 12 đôi dây thần kinh não, xuất phát từ trụ não và tỏa ra khắp các cơ quan ở mặt, cổ và 31 đôi dây thần kinh tủy xuất phát từ tủy sống phân bố ra tận các cơ quan ở thân, cổ và các chi. Dây thần kinh VII ngoại biên thuộc bộ phận ngoại biên; là dây vận động, chi phối vận động cơ mặt. Liệt dây thần kinh số VII ngoại biên hay còn gọi là liệt mặt ngoại biên, là tình trạng mất vận động hoàn toàn hay một phần các cơ của nửa mặt, do tổn thương dây thần kinh mặt.

Điều trị liệt mặt bằng xoa bóp bấm huyệt như thế nào?

- Liệt dây thần kinh VII ngoại biên có nhiều phương pháp điều trị phục hồi. Phương pháp xoa bóp bấm huyệt có ưu điểm là xác định chính xác nhóm cơ nào có vấn đề và tập trung điều trị vào đó sẽ có kết quả rất tốt. Như các bạn thấy các nhóm cơ sẽ gặp nhiều vấn đề, nhưng may mắn không phải ai bị liệt dây thần kinh VII ngoại biên cũng có đầy đủ tất cả triệu chứng đó hay nói cách khác có người bệnh chỉ bị yếu 1 hoặc vài nhóm cơ, có người bệnh bị yếu nhiều nhóm cơ hơn người bệnh khác.

- Phương pháp xoa bóp bấm huyệt rất có hiệu quả đối với bệnh nhưng với điều kiện là người thầy thuốc phải thăm khám kỹ, xác định chính xác nhóm cơ nào bị yếu, cơ nào bị liệt và mức độ yếu, liệt của cơ đó, qua đó có thủ thuật phù hợp cho từng cơ, nhóm cơ. Người thầy thuốc cần có sự nhạy cảm trong thao tác để cảm nhận được sự cứng, mềm, sức đàn hồi của từng cơ, cảm nhận được sự thay đổi của cơ bị yếu qua các ngày điều trị.

- Điều trị liệt dây thần kinh VII là cả quá trình nhưng cần có sự tỉ mỉ, cẩn trọng và linh hoạt của người thầy thuốc dựa trên công thức nền của xoa bóp bấm huyệt mà gia giảm tùy theo mức độ hồi phục của từng cơ, từng nhóm cơ, chứ không cứ liệt mặt là xoa bóp hay châm cứu hết nửa mặt của người bệnh. Như vậy việc điều trị bị dàn trải mà thiếu sự đánh giá chính xác cơ, nhóm cơ cần thiết cần hồi phục trong quá trình điều trị.

- Các thủ thuật xoa bóp bấm huyệt được trình bày cơ bản, có trọng tâm từng cơ, nhóm cơ, vùng cơ cần tác động, nhưng trên thực tế tùy theo tình hình từng cơ trên mặt của người bệnh như thế nào, được xác định qua thăm khám mà tập trung nhiều vào cơ, vùng cơ yếu, liệt mà phục hồi.

- Xoa bóp bấm huyệt vùng mặt bên liệt: khoảng 20 -30 phút. Ngày 1-2 lần.

- Xoa bóp dùng các thủ thuật cụ thể trên từng khu vực của bên mặt bị liệt (vùng trán, vùng mắt, vùng má, vùng mũi, vùng môi, vùng cằm, vùng cổ trước, vùng cổ gáy, vùng đầu); các thủ thuật: xoa, xát, day, miết kiểu hợp là chính…

- Bấm huyệt sử dụng ngón tay, thường được kết hợp trong khi xoa bóp, thủ thuật bấm huyệt thường được xen giữa quá trình xoa bóp. Xoa bóp trước làm mềm cơ, khí huyết lưu thông, sau đó sẽ thực hiện bấm huyệt nhẹ nhàng trên cơ đó, rồi tiếp tục xoa bóp và lại thực hiện bấm huyệt tiếp trên cơ đã được xoa bóp đó. Bấm huyệt trên vùng mặt trong xoa bóp bấm huyệt được thực hiện tập trung, cẩn trọng vì vùng mặt là vùng nhạy cảm. Bấm huyệt đúng không phải là bấm mạnh, làm người bệnh đau nhói. Xoa bóp trước làm mềm cơ và khí huyết lưu thông lại chỉ cần bấm huyệt nhẹ nhàng, đúng huyệt, đúng cơ, nhóm cơ đó như sự tô điểm thêm làm gia tăng tác dụng của xoa bóp. Một số huyệt tại vùng mặt thường sử dụng như: Đầu duy, Thái dương, Ấn đường, Dương bạch, Tinh minh, Ngư yêu, Ty trúc không, Ấn đường, Toán trúc, Thừa khấp, Địa thương, Nhân trung, Thừa tương, Nghinh hương, Quyền liêu, Giáp xa, Hạ quan….……

- Kết thúc quá trình trên thực hiện xoa bóp cho cả hai bên mặt để cân đối mặt.

Xoa bóp - bấm huyệt rất phù hợp để điều trị liệt dây thần kinh VII vì kích thích đến từng điểm, từng cơ, từng nhóm cơ trên vùng đầu - mặt - cổ mà dây thần kinh VII chi phối. Trước khi thực hiện điều trị người bệnh cần được thầy thuốc khám, đánh trước và việc điều trị sẽ có trọng tâm, thứ tự ưu tiên cho việc hồi phục những điểm chưa hoàn thiện trên mặt bệnh nhân tùy theo mức độ nặng nhẹ (bị mắt nhắm không kín là chủ yếu hay méo miệng là chủ yếu...). Xoa bóp bấm huyệt được thực hiện một cách tỉ mỉ giúp điều chỉnh đến từng chi tiết và tạo độ hồi phục hoàn hảo nhất có thể. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả điều trị, người bệnh cần tuân theo chỉ định của thầy thuốc, không tự ý tập luyện hay điều trị các phương pháp khác ảnh hưởng tiến độ hồi phục và sức khỏe.

BS.CKII Huỳnh Tấn Vũ

Chuyên khoa Y học cổ truyền
Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM

Theo Tạp Chí Sức Khỏe

Trở lại Các bệnh

Chia sẻ bài viết: