Cơ chế gây đau diễn ra như thế nào?

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Đau là một biểu hiện của rất nhiều bệnh lý khác nhau ở trong cơ thể, cơ thể của chúng ta có những thụ thể đau. Nó có thể nằm ở dưới da, nằm ở trong các mô nằm ở trong nội tạng, khi chúng ta bị tổn thương, ví dụ như là dao đâm vào tay hoặc là bị đứt hoặc là bị té ngã thì nó sẽ kích thích những cái thụ thể đau đó và làm cho chúng ta cảm nhận được cái sự đau.

Theo định nghĩa của Hiệp hội Đau nghiên cứu về đau Quốc tế, người ta nói, rằng đau là một trải nghiệm chủ quan của con người, là cảm xúc, cảm giác không hài lòng, đi kèm với tổn thương mô thực thể hoặc là tổn thương mô tiềm tàng và đau có thể phân loại thành rất nhiều loại khác nhau dựa vào cái mức độ của đau. Ví dụ như là đau nhẹ, đau trung bình, đau nặng dựa vào thời gian đau mà bệnh nhân trải nghiệm, sẽ chia ra đau cấp tính, đau mãn tính, hoặc dựa vào cơ chế đau thì có rất nhiều các cái nguyên nhân khác nhau dẫn tới đau và đau là biểu hiện của nhiều bệnh lý. Cho nên quý vị cần lưu ý đến những cái biểu hiện này và sẽ đến gặp bác sĩ và dược sĩ sớm khi mình có những biểu hiện bất thường.

Các tiêu chí để nhận diện, đánh giá mức độ cơn đau như thế nào?

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Khi bệnh nhân hay mọi người đi khám bệnh có thể xác định được loại đau của mình như thế nào? Ví dụ như mức độ đau xét từ 0 điểm là không đau và 10 điểm là đau không thể nào chịu được thì chúng ta sẽ tự hỏi bản thân mình xem mình đau ở mức độ nào.

Nếu mà mình đau ở mức từ một đến 3 điểm thì đó là mức độ đau nhẹ, còn nếu đau từ 4 đến 6 điểm, dưới 7 điểm thì đó là mức độ đau trung bình và nếu mà trên 7 điểm đến 10 điểm đó là mức độ đau nặng. Ngoài ra, chúng ta cũng có thể tự xác định mức độ và cường độ loại đau của mình là đau cấp tính có đang giảm dần hay là đau mạn tính và đau thường trực.

Nếu như mà đau mạn tính thì chúng ta phải tới gặp bác sĩ để tìm hiểu nguyên và điều trị dứt điểm. Còn đau cấp tính và không phải là những cái đau nguy hiểm mà sau đây Dược sĩ Quỳnh sẽ trình bày thì các bạn có thể sử dụng thuốc giảm đau tại nhà.

Mặt khác, có một số loại đau để cảnh báo cho mình để mình phải tới bệnh viện để thăm khám. Ví dụ: Đau nặng sau xương ức, đau như ai bóp nghẹt và nó sẽ lan tỏa từ từ sang phần vai trái, tay trái, lưng bên trái và sau đó thì lan ra phần thân ở phía trên, thì nó rất dễ liên quan đến bệnh mạch vành và nhồi máu cơ tim.

Sự khác biệt của các dạng cơn đau

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Có 2 khái niệm: Khái niệm thứ nhất là ngưỡng đau và khái niệm thứ hai là khả năng chịu đựng đau.

• Ngưỡng đau: Là cường độ tối thiểu mà tại đó con người cảm nhận kích thích và kích thích đó chúng ta cảm nhận là đau.
• Khả năng chịu đựng đau: Là cường độ tối đa mà mỗi người có thể chịu đựng được. Ngưỡng đau và khả năng chịu đựng đau thì nó phụ thuộc vào khá là nhiều yếu tố khác nhau.

Ví dụ như phụ thuộc vào yếu tố di truyền, yếu tố cơ địa của bệnh nhân hoặc là có một số những bệnh lý làm cho người ta bị những biến chứng. Ví dụ như bệnh đái tháo đường gây ra biến chứng thần kinh ngoại biên, đau dây thần kinh, hoặc phụ thuộc vào các yếu tố khác về chế độ ăn uống, sinh hoạt. Cũng như khi chúng ta bị stress, căng thẳng thì rất dễ bị đau hơn và khả năng chịu đựng đau sẽ kém hơn. Những người hút thuốc lá, béo phì, ít vận động thì ngưỡng đau cũng như là khả năng chịu đựng đau của người ta kém hơn so với người khác. Vì vậy, ngưỡng đau và khả năng chịu đựng đau của mỗi người là cá thể hóa và mỗi người sẽ có cái cảm nhận khác nhau về đau.

Với từng triệu chứng khác nhau sẽ có cách sử dụng thuốc giảm đau khác nhau

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Không phải cái đau nào cũng chữa trị bằng thuốc giảm đau phổ biến nhất là đau đầu, đau bụng kinh, đau liên quan đến cơ xương khớp, đau do co thắt hay đau do căng cứng khi mình vận động quá sức. Chúng ta phải xác định được kiểu đau ban đầu, thời gian khởi phát, mức độ đau,…

Tìm ra nguyên nhân tại sao bệnh nhân bị đau để điều trị chính xác ví dụ như là đau do bệnh lý cơ xương khớp thì mình phải điều trị cái bệnh lý cơ xương khớp, điều trị bệnh lý về gout để bệnh nhân đỡ bị đau chứ không phải lúc nào mình cũng dùng thuốc giảm đau.

Cách thứ hai đó là điều trị không dùng thuốc như xoa bóp, vật lý trị liệu. Hoặc loại bỏ những cái thói quen xấu như hút thuốc lá, giảm cân, giảm bớt căng thẳng stress trong công việc thì chúng ta sẽ tăng cường cái khả năng chịu đựng đau hơn.

Có hai nhóm thuốc giảm đau chính: Thứ nhất là paracetamol và thứ hai là nhóm thuốc giảm đau có tên là kháng viêm không steroid và người ta kí hiệu là NSAID. Hai loại sốt giảm đau này sẽ lựa chọn tùy thuộc vào mức độ đau của bệnh nhân, tùy thuộc vào cơ địa bệnh lý nền của bệnh nhân. Ví dụ, paracetamol là một cái thuốc tương đối an toàn và sử dụng được cho rất nhiều các đối tượng khác nhau như là trẻ em, phụ nữ có thai, người cao tuổi, phụ nữ cho con bú. Tuy nhiên, thuốc giảm đau mà nhóm NSAID hay là kháng viêm không steroid thì lại kén đối tượng hơn. Ví dụ bệnh nhân có tiền sử bị loét dạ dày tá tràng hoặc là bệnh nhân có tiền sử bị bệnh lý tim mạch thì chúng ta phải cực kì thận trọng. Hoặc là thuốc NSAID thì không thể nào sử dụng được cho những cái đối tượng đặc biệt kiểu như là phụ nữ có thai, chẳng hạn thì chúng ta phải cân nhắc để mà mình biết mình đang ở cái đối tượng nào để mình lựa chọn thuốc cho đúng.

Paracetamol khi kết hợp với cafein sẽ có hiệu quả khác như thế nào so với khi không có cafein?

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Paracetamol là một loại thuốc giảm đau khá thông dụng, dễ sử dụng, với nhiều dạng bào chế khác nhau có thể tiếp cận được các cái đối tượng là trẻ em, phụ nữ có thai, phụ nữ cho con bú hoặc người cao tuổi. Do đó, tính an toàn của paracetamol thì khá hơn so với những cái loại thuốc giảm đau khác và trên thị trường.

Paracetamol có thể có những cái chế phẩm phối hợp thuốc để làm tăng cái hiệu quả giảm đau, ví dụ như kết hợp với cafein. Theo nghiên cứu thấy rằng trên 500 bệnh nhân khi phối hợp paracetamol và cafein sẽ làm tăng gấp đôi cái tác dụng giảm đau của paracetamol. Do đó khi chún ta không thể nào mà giảm đau được bằng paracetamol một biện pháp có thể nghĩ tới là dùng thêm cái chế phẩm paracafein. Tuy nhiên, cái chế phẩm này thì cũng phải thận trọng đối với đối tượng là trẻ em, phụ nữ có thai, bởi vì là có thành phần cafein.

Sử dụng thuốc giảm đau trên các đối tượng đặc biệt

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Đối tượng là phụ nữ mang thai: paracetamol được chứng minh là an toàn ở phụ nữ mang thai và có thể sử dụng khi mà mang thai không ảnh hưởng gì tới thai kỳ. Tuy nhiên, các thuốc giảm đau nhóm kháng viêm không steroid có thể liệt kê, ví dụ như là ibuprofen, clofenac, meloxicam, celecoxib, etoricoxib. Nhưng thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid đó sẽ gây ra hậu quả nếu như phụ nữ mang thai sử dụng ở trong ba tháng cuối thai kỳ. Làm ảnh hưởng đến thai nhi như gây đóng sớm ống động mạch chủ và làm có thể dẫn tới thiếu ối hoặc là suy thận ở trẻ sơ sinh và có thể làm ảnh hưởng tới cả một cái thai kỳ. Do đó, thuốc NSAID nói chung bị chống chỉ định cho phụ nữ mang thai ở giai đoạn cuối thai kỳ và nếu như thận trọng hơn nữa thì trong suốt thai kỳ, tốt nhất là mình không dùng thuốc giảm đau NSAID. Còn nếu như mà mình bị đau thì mình có thể lựa chọn paracetamol ở trong thai kỳ.

Ý kiến của Dược sĩ về 2 xu hướng: 1. lạm dụng thuốc giảm đau, 2. không sử dụng thuốc giảm đau vì sợ tác dụng phụ dù đã có chỉ định của chuyên gia y tế?

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Nguyên nhân bị đau và điều đó làm cho rất nhiều bệnh nhân đã phải chịu hậu quả, như khi bệnh nhân bị các bệnh đau bên trong ổ bụng, đau phần nội tạng nhưng không đi khám sẽ không biết được nguyên nhân có thể là những cái bệnh lý như là ung thư hoặc là những cái bệnh lý cấp mãn tính khác mà mình chưa phát hiện ra.

Do đó, thứ nhất, xu hướng thứ nhất cũng không ủng hộ lạm dụng thuốc giảm đau, Dược sĩ Quỳnh vẫn muốn khuyên quý vị là hãy tìm tới bác sĩ và Dược sĩ tìm tới bác sĩ để chẩn đoán đúng cái bệnh của mình và điều trị nguyên nhân của bệnh điều trị cái gốc của bệnh.

Về xu hướng thứ hai đó là mình phải sống với cơn đau và mình sẽ giảm chất lượng cuộc sống, vì thế chúng ta sẽ bị suy nhược, bị stress, bị căng thẳng và mệt mỏi. Tốt nhất là quý vị hãy xác định được đúng nguyên nhân đau của mình là gì và điều trị dứt điểm nó và sử dụng thuốc giảm đau hợp lý, đúng liều dùng, đúng chỉ định thì chúng ta sẽ giảm được cái mức độ đau của mình.

Một số cơn đau khó điều trị dứt điểm vậy cần dự liệu trước khả năng tái phát của cơn đau này như thế nào?

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Có một số người đau theo quy luật nhất định, chẳng hạn như cứ hoạt động gắng sức, hoặc gặp một căng thẳng nào đó sẽ bị đau. Lúc đó biết được khả năng chịu đau của chúng ta kém hơn người khác thì nên giảm bớt những cái chuyện có thể gây đau mà mình dự liệu trước.

Chúng ta sẽ tăng ngưỡng chịu đựng đau lên hoặc là bỏ những cái thói quen xấu như là hút thuốc lá hay là béo phì, giảm cân thì chúng ta cũng sẽ chịu đựng đau tốt hơn. Tuy nhiên, có một số cơn đau thì nó sẽ dai dẳng và không điều trị dứt điểm được và không thể nào mà điều trị hẳn được bằng thuốc giảm đau. Vì thuốc giảm đau chỉ điều trị cái ngọn của cơn đau thôi nên chúng ta hãy điều trị dứt điểm nguyên nhân của đau khi mà đã thăm khám với bác sĩ và tìm được nguyên nhân chính xác.

Lời khuyên PGS TS Dược sĩ Hương Quỳnh trong cuộc sống

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Việc điều trị đau không chỉ phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc giảm đau. Mặc dù thuốc giảm đau quan trọng để điều trị đau nhưng nó không phải là thuốc duy nhất và chúng ta cần phải điều trị nguyên nhân của đau khi mà chúng ta đã phải dùng đến thuốc. Quý vị hãy gặp bác sĩ và dược sĩ để được tư vấn, lựa chọn đúng loại thuốc và sử dụng đúng liều.

Câu hỏi của khán giả

Thưa Dược sĩ, phụ nữ mang thai thì có nên sử dụng ibuprofen hay không? Và cho em hỏi thêm là với ibuprofen thì nó có gây ảnh hưởng đến việc tiết sữa và cho con bú hay không?

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Đối tượng là phụ nữ mang thai, thuốc NSAID nói chung, trong đó có ibuprofen có thể gây ra hậu quả nếu mình sử dụng ở 3 tháng cuối thai kỳ sẽ gây đóng sớm ống động mạch chủ gây thiểu ối, gây ảnh hưởng suy giảm chức năng thận ở thai nhi và có thể gây hại cho quá trình sinh nở.

Do đó, nhìn chung các thuốc kháng viêm không steroid sẽ bị chống chỉ định cho phụ nữ mang thai ở 3 tháng cuối thai kỳ. Còn các cái tháng còn lại của thai kỳ tốt nhất chúng ta cũng thận trọng, không nên dùng thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid, còn trên đối tượng là phụ nữ cho con bú thì paracetamol để mà giảm đau vẫn là an toàn. Bởi vì cái lượng paracetamol tiết vào sữa mẹ rất là ít và gần như không ảnh hưởng gì đến em bé đang bú mẹ cả.

Còn thuốc ibuprofen cũng là một thuốc NSAID nhưng lại tương đối là đặc biệt vì nó tiết vào sữa mẹ với một lượng tương đối là nhỏ và thời gian tồn tại trong cơ thể khá là ngắn, thời gian bán thải chỉ có 2h. Nên quý vị là phụ nữ cho con bú thì vẫn có thể sử dụng được ibuprofen an toàn. Sau đó uống thuốc và đợi 3 - 4 tiếng sau khi đó nồng độ thuốc ở trong sữa mẹ với đa số các thuốc sẽ là còn ít và hầu như không ảnh hưởng gì đến em bé nữa. Lúc đó đợi thời gian đó xong mình có thể cho bé bú lại.

Khi có bệnh viêm gan B thì có nên sử dụng paracetamol hay không?

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Paracetamol có tác dụng không mong muốn đó là làm suy giảm chức năng gan hoặc là tăng men gan. Tuy nhiên, trên đối tượng là người bị viêm gan B, paracetamol có thể sẽ bị chống chỉ định người đang bị bệnh gan tiến triển suy gan cấp hoặc một bệnh gan đang hoạt động. Nhưng nếu sử dụng trên đối tượng như là anh bị viêm gan B thì mình vẫn có lời khuyên là liều cao nhất của paracetamol mình được sử dụng là từ 2-3g/ngày. Trong khi đó với những người bình thường thì liều cao nhất người ta có thể dùng là 4g/ ngày.

Bản thân tôi thì cũng hiểu thêm về cái việc sử dụng thuốc paracetamol như thế nào, nhưng mà tôi cũng muốn hỏi thêm các trường hợp nào không nên sử dụng Paracetamol thưa Dược sĩ?

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Paracetamol mặc dù là thuốc tương đối là an toàn nhưng chắc chắn là không có thuốc nào an toàn tuyệt đối. Vẫn có những đối tượng sẽ bị chống chỉ định với sử dụng thuốc paracetamol, ví dụ như là người có tiền sử dị ứng hoặc là nổi mề đay hoặc là sốc khi uống paracetamol trước đấy rồi thì sẽ không được phép sử dụng lại.

Đối tượng thứ hai mà người ta phải thận trọng và chống chỉ định đó chính là những người đang có bị bệnh gan tiến triển, bị suy gan cấp hoặc là bệnh gan đang hoạt động là những đối tượng không nên sử dụng paracetamol.

Tôi có thói quen uống cafe. Xem chương trình hôm nay nhân việc Dược sĩ đang hướng dẫn sử dụng paracetamol thì tôi cũng xin được hỏi thêm một ý là tôi có thể uống para chung với cafe để có thể giúp giảm đau nhiều hơn được hay không?

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Trong nghiên cứu người ta sử dụng paracetamol dạng phối hợp với caffeine sẽ làm tăng tác dụng của paracetamol lên gấp đôi. Bây giờ chúng ta lợi dụng trong cà phê hoặc trong trà cũng có thành phần là caffeine và chúng ta sẽ uống chung paracetamol với trà và cà phê để làm tăng tác dụng giảm đau lên. Về mặt lý thuyết thì điều đó có thể chấp nhận được, nhưng trên thực tế chúng ta không biết là trong trà và cà phê của mình có hàm lượng para và hàm lượng caffeine là bao nhiêu và đôi khi mà chúng ta lại đang uống cái viên para phối hợp với caffeine. Sau đó chúng ta lại uống thêm caffeine nữa, hoặc là chúng ta uống một lượng caffeine trong trà và cà phê nó quá nhiều thì chúng ta sẽ chịu hậu quả từ cái tác dụng phụ của caffeine, ví dụ như: mất ngủ, tim đập hồi hộp, chóng mặt, bị kích động. Đó là khi mà mình nhìn nhận trải nghiệm, nếu mình trải nghiệm mình uống cafe quá nhiều thì mình sẽ bị cái chuyện đó. Do đó, trong trường hợp quý vị muốn giảm đau thêm nữa thì quý vị nên lựa chọn cái chế phẩm người ta đã nghiên cứu rồi. Trong một thành phần đã có cái tỉ lệ đúng đã được nghiên cứu trong các thử nghiệm lâm sàng là paracetamol phối hợp với caffeine trong một viên thì cái đấy nó sẽ hay hơn là mình tự ý uống paracetamol với cà phê hay là trà mà mình không biết liều lượng.

Có thể giải thích giúp tôi là cái việc chọn para hay là NSAID dựa trên những tiêu chí nào?

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Việc lựa chọn paracetamol hay là thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid phụ thuộc vào khá là nhiều yếu tố, ví dụ như là mức độ đau của bệnh nhân. Nếu mà mức độ đau của bệnh nhân từ nhẹ đến trung bình thì chúng ta có thể chọn paracetamol trước vì paracetamol an toàn hơn, nhìn chung là an toàn hơn so với NSAID, mặc dù NSAID cũng có chỉ định ở những bệnh nhân có mức độ đau từ nhẹ tới trung bình. Ngoài ra, các bạn phải chú ý là bệnh lý nền của bệnh nhân là bệnh lý gì? Ví dụ, bệnh nhân đã có tiền sử loét dạ dày tá tràng hoặc đang bị loét dạ dày, đá tràng thì không thể nào dùng thuốc giảm đau, không steroid được. Hoặc bệnh nhân có tiền sử bị bệnh lý tim mạch đã từng bị nhồi máu cơ tim rồi, hay đã từng bị stent, đặt stent động mạch vành rồi thì lúc đó chúng ta sử dụng sai thuốc kháng viêm không steroid có thể để lại những hậu quả khôn lường. Do đó, dựa vào cái thực tế, cái bệnh lý của bệnh nhân và dựa vào cái mức độ an toàn mà chúng ta sẽ chọn paracetamol hay là kháng viêm không steroid.

Thưa Dược sĩ, tôi nhiều lần bị đau đầu nhưng mà tôi uống Para 500mg nhưng không có khỏi như vậy thì xin Dược sĩ cho tôi một lời khuyên.

PGS.TS.DS Bùi Thị Hương Quỳnh trả lời:

Đôi khi chúng ta sử dụng paracetamol 500 mg một lần và cũng uống cách ra tối thiểu từ 4 - 6 giờ mới lặp lại liều 500mg. Đôi khi liều 500 mg trong một lần đó nó chưa đủ liều để giảm đau. Nhìn chung liều dùng sẽ là 10 - 15 mg/kg cân nặng. Suy ra của người lớn là 10 - 15 mg/kg cân nặng và với một người tương đối là nặng cân, chẳng hạn như 70kg mà chúng ta dùng liều 500 mg thôi thì có thể là nó chưa đạt được cái mức liều là 10 mg/kg cân nặng trong một lần. Do đó đôi khi chúng ta sẽ hiệu chỉnh liều của paracetamol lên cao hơn một xíu, như một lần mình uống mình uống 650 mg hoặc đến một gam một lần, hoặc là mình có thể sử dụng cái chế phẩm phối hợp paracetamol và caffeine. Nó sẽ tăng gấp đôi cái khả năng giảm đau, hoặc là mình sẽ nghĩ đến các cái biện pháp giảm đau khác.

Theo Tạp chí Sức Khỏe